Mkanda Salama: Ubunifu Wa Kitanzania Unaotoa Matumaini Kwa Mama

COSTECH yawezesha teknolojia ya kudhibiti damu nyingi baada ya kujifungua, kampuni yaelekea kujenga kiwanda cha vifaa tiba

Na Lucy Ngowi

MAMA anayepoteza damu nyingi baada ya kujifungua anahitaji msaada wa haraka, kwani kuchelewa kupata matibabu kunaweza kuhatarisha maisha yake. Changamoto hiyo ndiyo iliyochochea ubunifu wa Mkanda Salama, kifaa tiba kilichobuniwa nchini Tanzania kusaidia kudhibiti hali hiyo wakati mama akisubiri huduma za kitaalamu.

Ubunifu huo, ulioendelezwa na kampuni ya Afyalead chini ya James Kalema na wenzake, unaonyesha namna sayansi na teknolojia vinavyoweza kutumika kutafuta suluhu za changamoto za afya nchini.

Safari ya Mkanda Salama imehusisha ruzuku ya Sh. Milioni 40 kutoka Tume ya Taifa ya Sayansi na Teknolojia (COSTECH), utafiti wa kitabibu na ushirikiano wa kusambaza kifaa hicho katika vituo vya afya.

Sasa COSTECH imekubali kuweka dhamana ya Sh. Milioni 100 kupitia Samia Commercialization Fund, kusaidia mpango wa Afyalead kujenga kiwanda kidogo cha kutengeneza vifaa tiba.

Hatua hiyo inaonyesha fursa ya kuendeleza ubunifu wa ndani kuwa bidhaa za kibiashara, sambamba na malengo ya Dira ya Taifa ya Maendeleo 2050 ya kuimarisha uzalishaji na ushindani wa Tanzania.

Mbunifu James Kalema akizungumza 

Wazo la Mkanda Salama lilitokana na tukio alilolishuhudia Kalema katika mazingira ya utoaji wa huduma za afya. Anakumbuka mama aliyekuwa akitokwa na damu nyingi baada ya kujifungua na kuhamishwa kutoka kituo cha afya cha pembezoni kwenda Hospitali ya St Francis, Ifakara, mkoani Morogoro.

Katika juhudi za kumsaidia kabla ya kufikishwa hospitalini, watu waliokuwa wakimsafirisha walimfunga kanga tumboni kwa nguvu, wakitumaini kupunguza damu iliyokuwa ikiendelea kutoka.

Tukio hilo lilimfanya Kalema kutafakari uwezekano wa kutengeneza kifaa maalumu cha kusaidia kukabiliana na hali hiyo, hasa katika maeneo ambako huduma za dharura hazipatikani kwa urahisi.

Mwaka 2021, Afyalead ilishiriki Mashindano ya Kitaifa ya Sayansi, Teknolojia na Ubunifu (MAKISATU), ambapo Mkanda Salama uliingia miongoni mwa bunifu tatu bora. Kupitia COSTECH na Mfuko wa Taifa wa Uendelezaji wa Sayansi na Teknolojia (MTUSATE), kampuni hiyo ilipata ruzuku ya Sh milioni 40 iliyosaidia kuboresha kifaa na kuendeleza majaribio yake.

Ofisa Mwandamizi wa COSTECH kupitia MTUSATE, Ntufye Mwakigonja, anasema mafanikio hayo yanaonyesha namna mashindano ya ubunifu na ufadhili vinavyoweza kusaidia wabunifu kuendeleza mawazo hadi kuanzisha kampuni.

Anasema Afyalead imeomba fedha za kibiashara kupitia Samia Commercialization Fund, ambapo COSTECH imekubali kuweka dhamana ya Sh milioni 100 kwa ajili ya kusaidia mpango wa kujenga kiwanda kidogo cha vifaa tiba.

“Tunafurahi kuona vijana wakiunda teknolojia na kufikia hatua ya kuwa na kampuni changa ili kubiasharisha bidhaa yao,” anasema Mwakigonja.

Dhamana hiyo inalenga kusaidia kampuni kupata fedha za kuendeleza mradi; haimaanishi kuwa fedha hizo tayari zimetolewa au kiwanda kimejengwa.

Mkanda Salama ulifanyiwa utafiti kwa wanawake 120 katika Hospitali ya Rufaa ya St Francis, Ifakara. Matokeo yaliyochapishwa katika jarida la East African Journal of Science, Technology and Innovation yaliripoti kuboreka kwa dalili na hali za kitabibu kwa asilimia 84 ya washiriki, huku viashiria vya mzunguko wa damu vikirejea katika hali ya kawaida kwa asilimia 79.

Takwimu hizo zinahusu vipimo tofauti vya matokeo ya utafiti na hazimaanishi kuwa damu ilisimama moja kwa moja kwa asilimia hizo za wanawake.

Muuguzi wa Hospitali ya St Francis, Enos Sama, anaeleza kuwa kifaa hicho kilifanya vizuri kwa wagonjwa waliokitumia. Hata hivyo, kutokwa na damu nyingi baada ya kujifungua ni dharura inayohitaji matibabu ya haraka.

Mkanda Salama haupaswi kuchukuliwa kama mbadala wa huduma za hospitalini, bali utumike kwa mujibu wa matumizi yaliyoidhinishwa na maelekezo ya wataalamu wa afya.

Baada ya hatua za utafiti na uendelezaji wa bidhaa, Afyalead ilishirikiana na Shirika la Umoja wa Mataifa la Idadi ya Watu (UNFPA) nchini Tanzania kusambaza kifaa hicho katika vituo vya afya.

Kwa mujibu wa taarifa za kampuni, kifaa hicho kimefikishwa katika vituo zaidi ya 60 katika maeneo ya Mwanza, Shinyanga na Dar es Salaam. Kalema pia amewahi kueleza kuwa kilikuwa kinatumika katika vituo zaidi ya 96 nchini. Takwimu hizo zinahusu vipindi tofauti na zinahitaji kutofautisha vituo vilivyofikiwa na vile vilivyokuwa vinakitumia.

Kampuni inalenga kupanua uzalishaji na kushirikiana na Bohari ya Dawa (MSD) ili kuongeza upatikanaji wa kifaa hicho.

Safari ya Mkanda Salama inaonyesha umuhimu wa kuunganisha utafiti, ufadhili na uzalishaji ili mawazo ya wabunifu wa Kitanzania yawe bidhaa zinazowafikia wananchi. Katika kuelekea Dira ya Taifa ya Maendeleo 2050, Tanzania inahitaji mifumo inayowezesha ubunifu kufanyiwa utafiti, kuthibitishwa kisayansi, kuendelezwa kuwa bidhaa na kufikishwa sokoni.

Mafanikio ya ubunifu huo hayatapimwa kwa tuzo na ufadhili pekee, bali pia kwa uwezo wa kuzalisha vifaa vyenye ubora, kupata vibali vinavyohusika na kuhakikisha vinawafikia watu wanaovihitaji.

Kadiri COSTECH inavyoadhimisha miaka 40, Mkanda Salama unaonyesha uwezekano wa kugeuza utafiti na ubunifu wa vijana kuwa uzalishaji, ajira na bidhaa zinazoweza kushindana.

Kwa Afyalead, hatua inayofuata ni kuendeleza mpango wa uzalishaji wa kibiashara. Kwa taifa, ni mfano wa namna uwekezaji katika sayansi na teknolojia unavyoweza kuchochea uchumi unaotegemea maarifa na ubunifu ifikapo mwaka 2050.