Na Lucy Ngowi
Wadudu waharibifu wanapoingia shambani, wanaweza kugeuza matarajio ya mkulima kupata faida kuwa hasara, licha ya gharama alizotumia kuandaa shamba, kununua pembejeo na kutunza mazao. Kwa wakulima wa nyanya, changamoto hiyo imeongeza umuhimu wa kutafuta njia bora za kudhibiti wadudu bila kuongeza mzigo wa gharama za uzalishaji.
Sasa, watafiti wa Kitanzania wanachunguza iwapo pembejeo zinazotokana na viumbe hai zinaweza kusaidia kupambana na wadudu waharibifu, kupunguza utegemezi wa kemikali na kuimarisha kilimo endelevu.
Hata hivyo, jibu la iwapo teknolojia hiyo inaweza kuwa mkombozi wa wakulima bado linatafutwa kupitia majaribio ya kisayansi yanayoendelea katika mashamba ya nyanya mkoani Arusha na Iringa.
Utafiti huo, unaohusu pembejeo za kibaiolojia zinazojulikana kwa Kiingereza kama agricultural biologicals, unaongozwa na Dkt. Mesia Ilomo, Mhadhiri Mwandamizi katika Idara ya Elimu ya Fedha ya Chuo Kikuu cha Dar es Salaam (UDSM).
Watafiti wa mradi wa AgBio4SSA wakiwa katika picha ya pamoja baada ya kukamilisha mahojiano na Mamlaka ya Afya ya Mimea na Viuatilifu Tanzania (TPHPA), jijini Arusha.
Kutoka kushoto ni Dkt. Mganga Kitilu kutoka Taasisi ya Utafiti wa Kilimo Tanzania (TARI), Seif Amour, Profesa Charles Joseph, Dkt. Mesia Ilomo na Moses George kutoka Chuo Kikuu cha Dar es Salaam (UDSM), pamoja na Ramadhan Kilewa kutoka Mamlaka ya Afya ya Mimea na Viuatilifu Tanzania (TPHPA).
Unafanyika kwa ushirikiano wa watafiti kutoka Tanzania, Kenya, Afrika Kusini na Sweden. Kwa upande wa Tanzania, unawahusisha pia Profesa Charles Joseph wa UDSM na Dkt. Mganga Kitilu wa Taasisi ya Utafiti wa Kilimo Tanzania (TARI).
Dkt. Ilomo anasema matumizi ya pembejeo za kemikali yamekuwa muhimu katika uzalishaji wa mazao, lakini changamoto zinazohusishwa nayo zimeongeza haja ya kutafuta njia mbadala zinazozingatia afya za binadamu na wanyama pamoja na uhifadhi wa mazingira.
Anabainisha kuwa mahitaji ya masoko, yakiwemo ya kimataifa, yanaongeza umuhimu wa uzalishaji unaozingatia usalama wa chakula na mazingira.
Licha ya fursa zinazoweza kupatikana, matumizi ya pembejeo za kibaiolojia bado ni madogo katika maeneo mengi ya Afrika, hasa miongoni mwa wakulima wadogo.
“Tunataka kuelewa ni nini kinachokwamisha matumizi ya pembejeo hizi, pamoja na kuangalia kama zinaweza kusaidia kukabiliana na changamoto zinazowakabili wakulima katika uzalishaji na kupambana na wadudu,” anafafanua.
MAJARIBIO YA KUTAFUTA MAJIBU
Ili kupata ushahidi, watafiti wamefanya majaribio katika mashamba ya wakulima wadogo wa nyanya katika maeneo ya Tengeru mkoani Arusha na Ilula mkoani Iringa.
Kwa mujibu wa Dkt. Ilomo, majaribio hayo yamehusisha misimu miwili ya kilimo ili kulinganisha matokeo na kutathmini uwezo wa pembejeo hizo kudhibiti wadudu waharibifu.
Jaribio la eneo la Ilula, Iringa
Seif Masoud Amour, mwanafunzi wa shahada ya uzamili katika sayansi asilia anayeshiriki katika majaribio hayo, anasema utafiti unalinganisha mbinu za kutumia pembejeo za kibaiolojia na kemikali ili kubaini njia zinazoweza kudhibiti wadudu kwa ufanisi huku zikipunguza matumizi ya kemikali.
Anasema majaribio ya awali hayakuonyesha matokeo yaliyotarajiwa kwa kiwango sawa katika maeneo yote. Hata hivyo, baadhi ya matokeo yaliyopatikana Iringa yalitoa ishara kuwa pembejeo hizo zinaweza kusaidia kudhibiti wadudu.
Kutokana na matokeo hayo, watafiti wameboresha mbinu za majaribio ya msimu huu kwa kuchunguza matumizi ya pembejeo hizo katika hatua tofauti za ukuaji wa nyanya, ikiwemo kipindi cha kutoa maua na kutengeneza matunda.
Amour anasema majaribio yanaendelea kulinganisha matumizi ya pembejeo hizo na kemikali katika hatua mbalimbali za ukuaji wa nyanya hadi kuvuna. Lengo ni kubaini mkakati unaoweza kupunguza matumizi ya kemikali bila kuathiri uzalishaji na kipato cha mkulima.
Hata hivyo, gharama na upatikanaji wa pembejeo hizo ni miongoni mwa changamoto zinazochunguzwa. Baadhi ya bidhaa zinazotumika katika utafiti huagizwa kutoka nje ya nchi, hali inayoweza kuongeza gharama kwa wakulima.
Aidha, baadhi ya pembejeo hizo zina viumbe hai vinavyohitaji kuhifadhiwa kwa uangalifu na vina muda maalumu wa kutumika, jambo linaloweza kuathiri usambazaji na upatikanaji wake.
Kwa sasa, majaribio ya Iringa yanaonyesha mwelekeo unaotia matumaini, huku yale ya Arusha yakiendelea. Hata hivyo, watafiti bado wanahitaji kukamilisha majaribio na kuchambua matokeo ili kutoa hitimisho kuhusu ufanisi wa mbinu zinazojaribiwa.
WAKULIMA WATAZAMA MATOKEO
Salehe Boniface, mkulima kiongozi kutoka Ilula mkoani Iringa, anasema matokeo aliyoona katika majaribio ya mwaka huu yamekuwa mazuri zaidi ikilinganishwa na mwaka uliopita.
Kwa mujibu wake, hali ya mazao shambani inatoa matumaini kuwa kiwango cha uharibifu kinaweza kuwa kidogo. Hata hivyo, tathmini ya mwisho inahitajika kuthibitisha kiwango cha ufanisi wa pembejeo hizo na manufaa yake kwa wakulima.
Matokeo hayo yatakuwa muhimu katika kubaini iwapo teknolojia hiyo inaweza kutumika kwa ufanisi katika mazingira tofauti ya kilimo na kuwa chaguo linalofikika kwa wakulima wadogo.
SH MILIONI 120 KATIKA UTAFITI
Mradi huo una thamani ya Sh milioni 120 zilizotolewa na Serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania kupitia Tume ya Taifa ya Sayansi na Teknolojia (COSTECH), kwa kushirikiana na taasisi nyingine zinazounga mkono utafiti huo katika nchi nne.
Uwekezaji huo unaweka mbele umuhimu wa sayansi, teknolojia na ubunifu katika kutafuta majibu ya changamoto zinazowakabili wananchi. Katika kilimo, tafiti za aina hii zinaweza kusaidia kuzalisha maarifa yatakayowawezesha wakulima kufanya maamuzi yanayozingatia ushahidi kuhusu pembejeo na mbinu za uzalishaji.
Mkurugenzi Mkuu wa COSTECH, Dkt. Amos Nungu, anahusishwa na juhudi za kuendeleza sayansi, teknolojia na ubunifu nchini kupitia taasisi hiyo. Katika muktadha wa mradi huu, jambo muhimu ni kuhakikisha uwekezaji katika utafiti unazaa maarifa yanayoweza kutumika kutatua changamoto halisi za jamii.
Mbali na kutafuta suluhisho la changamoto za kilimo, mradi unahusisha wanafunzi wawili wa shahada ya uzamili katika tafiti za sayansi ya jamii na majaribio ya kisayansi, hatua inayochangia kujenga uwezo wa wataalamu wa baadaye.
Timu ya watafiti inapanga kuwasilisha matokeo kwa wadau kupitia warsha itakayowezesha kujadili ushahidi uliopatikana na kutoa mapendekezo kuhusu matumizi ya pembejeo hizo.
Kadiri COSTECH inavyoelekea kuadhimisha miaka 40 ya mchango wake katika sayansi, teknolojia na ubunifu, utafiti huo unaonyesha umuhimu wa kuwekeza katika maarifa yanayolenga kuboresha maisha ya wananchi.
Katika kutimiza malengo ya Dira ya Taifa ya Maendeleo 2050, tafiti zinazolenga kuboresha uzalishaji wa chakula zinaweza kuwa na mchango muhimu, iwapo matokeo yake yatathibitishwa na teknolojia husika kuwa nafuu na kupatikana kwa watumiaji.
Kwa wakulima wadogo, pembejeo zinazotokana na viumbe hai zinaweza kuwa sehemu ya suluhisho la changamoto za wadudu waharibifu. Hata hivyo, uamuzi kuhusu nafasi yake katika kilimo cha Tanzania utategemea matokeo ya mwisho ya utafiti, gharama zake na uwezo wa wakulima kuzitumia kwa usahihi.
Maoni 0
Hakuna maoni bado. Kuwa wa kwanza kutoa maoni!