Bima Ya Afya Kwa Wote: Safari Ya Kumfikia Kila Mwananchi

Na Lucy Ngowi

KWA mwananchi anayelazimika kuchagua kati ya kununua chakula cha familia na kulipia matibabu, ugonjwa unaweza kuwa zaidi ya changamoto ya kiafya.

Unaweza kuwa mwanzo wa kuyumba kwa maisha ya familia nzima.

Hali hiyo ndiyo inayofanya suala la bima ya afya kuwa muhimu katika maisha ya kila siku ya wananchi.

Kupitia bima, gharama za matibabu zinaweza kugharamiwa kwa mfumo unaopunguza mzigo unaoweza kumwangukia mtu mmoja au kaya wakati wa ugonjwa.

Ni katika mazingira hayo ambapo Serikali imeanza kutekeleza Bima ya Afya kwa Wote, ikiwa na lengo la kuhakikisha wananchi wanapata huduma za afya bila kuzuiwa na gharama za matibabu.

Katika hatua ya kuanza utekelezaji wa mpango huo, Serikali imetoa Sh. Bilioni 48.8 kwa ajili ya kuwawezesha wananchi kutoka kaya zisizo na uwezo kupata huduma za afya.

Takwimu zinaonyesha kuwa hadi Machi 2026, kaya 172,297 zilikuwa zimefikiwa, huku wananchi 463,228 wakiwa wamesajiliwa na kuanza kupata huduma za afya.

Hizi si namba pekee. Nyuma ya takwimu hizo kuna maelfu ya familia ambazo zimeanza kupata nafasi ya kutafuta huduma za afya bila kubeba mzigo wote wa gharama za matibabu.

Akiwasilisha Hotuba ya Bajeti ya Wizara ya Afya kwa mwaka wa fedha 2026/2027, Waziri wa Afya, Omary Mchengerwa, alisema utekelezaji wa Bima ya Afya kwa Wote umeanza baada ya kupitishwa kwa Sheria ya Bima ya Afya kwa Wote.

Usajili wa wanachama ulianza rasmi Januari 2026, hatua inayoweka msingi wa mpango ambao Serikali inautazama kama sehemu ya mageuzi ya mfumo wa ugharamiaji wa huduma za afya nchini.

Kwa Serikali, changamoto si kuanzisha mpango pekee, bali kuhakikisha unawafikia wananchi waliokusudiwa.

Ndiyo maana katika mwaka wa fedha 2026/2027, Wizara imeweka kipaumbele katika kuimarisha mfumo wa ugharamiaji wa huduma za afya, ikiwemo kuendelea kutekeleza Sheria ya Bima ya Afya kwa Wote.

Mpango huo unalenga kusajili wananchi kutoka kaya zisizo na uwezo na zenye uwezo, huku elimu kuhusu umuhimu wa bima ya afya ikiendelea kutolewa kwa jamii.

Elimu hiyo ni muhimu kwa sababu bima ya afya si suala la kusubiri hadi mtu anapougua.

Ni maandalizi ya kukabiliana na gharama ambazo zinaweza kujitokeza wakati wowote.

Kwa mtazamo huo, bima ya afya inaweza kuwa kinga ya kifedha kwa familia, hasa pale inapokabiliwa na ugonjwa unaohitaji matibabu ya gharama kubwa.

Katika kuhakikisha mpango huo unafika kwa wananchi wengi zaidi, Mfuko wa Taifa wa Bima ya Afya (NHIF) umepewa jukumu la kuongeza kasi ya usajili na kuwafikia makundi mbalimbali.

Mkurugenzi Mkuu wa NHIF, Dkt. Irene Isaka, anazitaka Ofisi za Kimkakati za Mfuko huo kuongeza juhudi za kuwafikia wananchi na kuimarisha usajili.

Dkt. Isaka alitoa agizo hilo wakati wa ziara yake katika Ofisi za Kimkakati za NHIF zilizopo Ifakara, Kahama, Bukombe, Katoro, Karagwe, Nzega, Mbinga, Masasi na Ubungo.

Ofisi hizo zimeanzishwa kwa lengo la kusogeza huduma za bima ya afya karibu na wananchi na kuongeza ufanisi katika utoaji wa huduma.

Katika ziara hiyo, alikagua shughuli za usajili wa wanachama wapya pamoja na utoaji wa elimu kuhusu umuhimu wa kujiunga na bima ya afya.

Lakini safari ya kuwafikia wananchi haiwezi kuishia katika ofisi za NHIF. Inahitaji watumishi kwenda mahali ambapo wananchi wanaishi na kufanya shughuli zao.

Ndiyo maana Dkt. Isaka amewataka watumishi kuongeza kasi ya kuwafikia wakulima, wafugaji, wavuvi, waendesha bodaboda, mama lishe, vyama vya ushirika na Vyama vya Ushirika vya Akiba na Mikopo (AMCOS).

“Kuna makundi mengi katika maeneo yetu. Kila ofisi iwatambue wananchi waliopo katika eneo lake, iwafikie na kuwapa elimu ili waone umuhimu wa kujiunga na Bima ya Afya. Elimu ndiyo msingi wa kuongeza usajili na kuhakikisha wananchi wanapata kinga ya gharama za matibabu,” anasema Dkt. Isaka.

Katika utekelezaji wa mpango huo, elimu kwa wananchi inaonekana kuwa nguzo muhimu.

Wananchi wanahitaji kuelewa si tu namna ya kujiunga na bima, bali pia manufaa wanayoweza kupata na umuhimu wa kuwa na kinga ya gharama za matibabu kabla ya kuugua.

Kwa sababu hiyo, NHIF imeagizwa kutumia pia mikusanyiko ya waumini katika nyumba za ibada kutoa elimu kuhusu manufaa ya bima ya afya na kuhamasisha wananchi kujiunga.

Hatua hiyo inafungua njia nyingine ya kuwafikia wananchi katika maeneo ambayo tayari hukutana kwa wingi.

Lengo ni kuhakikisha ujumbe kuhusu bima ya afya hauishii kwenye ofisi za Serikali au matangazo, bali unawafikia wananchi katika mazingira yao ya kila siku.

Hata hivyo, ongezeko la idadi ya wanachama linahitaji kwenda sambamba na upatikanaji wa huduma bora na salama.

Serikali imeendelea kuchukua hatua kuhakikisha wananchi wanapata huduma katika vituo vinavyokidhi viwango.

Katika kipindi hicho, mabaraza na bodi za kitaaluma zimesajili wataalamu wa afya 14,310.

Aidha, maduka ya dawa 330, watarajali 3,004 na vituo vya kutolea huduma za afya 3,643 vimesajiliwa.

Vituo binafsi vya afya 654 pia vimekaguliwa kwa lengo la kuhakikisha vinakidhi viwango na kutoa huduma salama kwa wananchi.

Hatua hizo zinaonyesha kuwa utekelezaji wa Bima ya Afya kwa Wote hauhusu usajili pekee. Unahitaji mfumo mzima wa afya kuwa tayari kumpokea mwananchi anayetafuta huduma.

Kwa upande wake, Dkt. Isaka amewataka watumishi wa NHIF kuongeza ubunifu, uwajibikaji na ushirikiano ili kuongeza usajili na kuhakikisha wananchi wengi zaidi wanafikiwa.

Pia amewataka kuendelea kushiriki katika utunzaji wa mazingira kwa kuendeleza kampeni ya upandaji miti katika ofisi za NHIF.

Bima ya Afya kwa Wote sasa ipo katika hatua ambayo utekelezaji wake utaonekana zaidi katika maisha ya wananchi.

Serikali imeshaanza kutoa rasilimali, usajili umeanza na mamia ya maelfu ya wananchi tayari wameanza kupata huduma.

Changamoto kubwa iliyopo mbele ni kuhakikisha kasi hiyo inaendelea na kwamba wananchi wanaofikiwa wanapata elimu ya kutosha, wanajiunga na hatimaye wanapata huduma wanapozihitaji.

Kwa Serikali, Bima ya Afya kwa Wote si mradi wa Wizara ya Afya pekee, bali ni ahadi ya kuhakikisha huduma za afya zinapatikana kwa usawa na familia zinalindwa dhidi ya mzigo wa gharama za matibabu.

Wakati wa ugonjwa usiwe wakati wa kuanza kutafuta fedha za matibabu, bali uwe wakati wa kutumia kinga ambayo tayari amejiandaa nayo.

Na hapo ndipo thamani halisi ya Bima ya Afya kwa Wote itakapopimwa si kwa idadi ya walioandikishwa pekee, bali kwa uwezo wa mfumo kuhakikisha kila mwananchi anayehitaji huduma anaweza kuipata bila gharama kuwa kikwazo.